قرآن كریم همه مسلمانان را به قرائت قرآن دعوت نموده است[1] و برای آن ثواب و فضیلت زیادی وارد شده است. بنابراین جا دارد هر مسلمانی مقداری از وقت خود را به قرائت قرآن اختصاص دهد. امّا وظیفه ما در قرائت قرآن همین جا پایان نمیپذیرد. كسی كه با قرآن مأنوس شد وظیفه دیگری هم نسبت به آن دارد كه قرآن به آن اشاره نموده است.
اهمیّت تدبّر در قرآن
خداوند در سوره «ص» آیه 29، وظیفه بعدی مسلمانان را در قبال قرآن چنین بیان میكند:
كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَیْكَ مُبارَكٌ لِیَدَّبَّرُوا آیاتِهِ وَ لِیَتَذَكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ.
قرآن كتاب با بركتی است كه آن را به سوی تو (ای پیامبر) فرستادیم تا (مردم) در آیات آن تدبّر كنند و برای خردمندان تذكّر است.
آیه یاد شده به همه مسلمانان میآموزد كه یكی از آداب تلاوت قرآن توجه به معانی قرآن و اندیشیدن در آیات آن است. به این معنا كه هر مسلمانی موقعی كه قرآن میخواند باید به معانی آیات توجه كند، پیام آیه را بفهمد و خود را مخاطب كلام خدا بداند تا زمینه عمل به آیات قرآن كریم را در خود فراهم سازد. برای این منظور از هنگام شروع تلاوت (استعاذه) تا اتمام قرائت لازم است قاری قرآن افكار خود را متمركز كند، به چیز دیگری جز قرآن و معانی آن فكر نكند.
اصولاً خواندن قرآن بدون تدبّر در آن، ارزش قابل توجّهی ندارد؛ زیرا هدف از نزول قرآن، عمل به آیات آن است و توجّه به معانی و تدبّر در قرآن، مقدّمه و دریچهای به سوی عمل است.
امام علی ـ علیه السّلام ـ درباره اهمیّت تدبّر در قرآن چنین میفرماید:
«اَلا لا خَیْرَ فی قِراءَهٍ لَیْسَ فیها تَدَبُّر...».[2]
بدانید قرائتی كه همراه با تدبّر نباشد خیری در آن نیست.
كلیدهای تدبّر در قرآن
1. استفاده از قرآنهای مترجم: كسانی كه با زبان عربی آشنا نیستند برای پی بردن به معانی آیات میتوانند از قرآنهایی كه ترجمه دارد استفاده كنند. سعی كنند از ترجمههایی بهره گیرند كه عباراتش ساده، سلیس و روان باشد. پس از تهیه قرآنهای مترجم، برای پی بردن به معانی آیات میتوان از دو روش بهره گرفت:
الف. قبل از خواندن هر آیه ترجمه آن را بخوانند و در آن اندیشه كنند. سپس ترجمه آیه بعد و... به همین ترتیب تا پایان قرائت عمل كنند.
ب. هر بار كه میخواهند قرآن بخوانند مقداری (مثلاً یك یا دو صفحه) را معین كنند. قبل از شروع به قرائت، ترجمههای آیات انتخابی را به دقت مطالعه كنند، پس از بهرهبرداری و تدبّر در آن، قرائت قرآن را شروع كنند.
2. ترتیل خواندن: منظور از ترتیل خوانی قرآن، صحیح خواندن و شمرده قرائت كردن آن است، در حالی كه به معانی آیات توجه شود. یكی از راههای اندیشیدن و تدبّر در قرآن، آرام و شمرده خواندن آن است كه به ان روش «ترتیل» میگویند. ولی كم نیستند افرادی كه سعی آنها موقع قرائت، به آخر سوره رسیدن است و جز آن فكر و ذكر دیگری ندارند. این نوع قرائت قرآن فضیلت چندانی ندارد، بلكه پیشوایان اسلام آن را ناپسند شمردهاند. امام علی ـ علیه السّلام ـ فرمود: از رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ در مورد آیه «و رتّل القرآن ترتیلاً» سؤال شد، حضرت فرمودند:
«بَیِّنْهُ تَبْییناً وَ لا تَهُذُّهُ هَذَّ الشِّعْرِ، قِفُوا عِنْدَ عَجائِبِهِ وَ جَرِّحُوا بِهِ الْقُلُوبَ وَ لا یَكُنْ هَمُّ اَحَدِكُمْ آخِرَ السُّورَهِ».[3]
آیات قرآن را به روشنی تلاوت نما و همچون شعر آن را به سرعت قرائت نكن، در برابر شگفتیهایش بایستید و دلهای خویش را به وسیله قرآن بشكنید و سعی هیچ یك از شما رسیدن به آخر سوره نباشد.
3. دوری از گناهان: قرآن كریم كتاب حقّ است و برای هدایت همه انسانها نازل شده است. یكی از زمینههای هدایت، تلاوت قرآن همراه با تدبّر است. ولی بعضی از انسانها بر اثر گناه، بر دلهایشان قفلهایی نهاده میشود و توفیق تدبّر در قرآن نصیبشان نمیشود. خداوند در این زمینه میفرماید:
«أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلی قُلُوبٍ أَقْفالُها»[4]
آیا آنها در قرآن تدبّر نمیكنند، یا بر دلهایشان قفل نهاده شده است.
دلبستگی به دنیا و گناه مانع توجّه و تفكّر در قرآن است. گناه، دل را قفل و میبندد، همان طوری كه دربهای ظاهری با قفل آهنی بسته میشود. اگر كسی چشم دلش باز بود میتواند در قرآن تدبّر كند و معانی قرآن را در آن نفوذ دهد.
از خدای رحمان و رحیم میخواهیم به همه ما مسلمانان به خصوص پیروان اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ توفیق قرائت و تدبّر در قرآن عنایت فرماید و موانع تدبّر در قرآن را از سرِ راهِ آنان بردارد. [1] . فاقرؤوا ما تیسّر من القرآن، (مزّمّل، آیه 20).
[2] . بحار الانوار، ج 89، ص 211.
[3] . كنز العمّال، ج 2، ص 205، روایت 3035.
[4] . محمّد (47)، آیه 24.
برچسبها:
تاريخ : 1391/10/15 | 22:49 | نویسنده : قــــــلـــب یــــــخــــــی |